پاره‌اى از شهرياران آن افسانه‌اىاند مغلوب ماد شد ، و اين كار در روزگار سلطنت ديااكو « 1 » و هنگامى صورت گرفت كه او يوغ بندگى آشوريها را در 708 ق . م درهم شكسته بود . فرزند و جانشين او « فرورتى « 2 » » ( 647 - 625 ق . م ) و نبيرهء وى « هووخشتره « 3 » » ( 625 - 585 ق . م ) شهريارانى خردمند و نيرومند بودند كه توانستند دامنهء نفوذ و قدرت ماد را تا مصر بسط دهند . اما « ايشتوويگو « 4 » » فرزند هووخشتره پادشاهى سست و نالايق بود و در زمان او ماد برترى خود را از دست داد و مردم ايالت پارس به رهبرى كوروش عليه او شوريدند ؛ ايشتوويگو در جنگ شكست خورد و كوروش پادشاه شاهنشاهى متحد ايران و ماد شد ( 558 - 530 ق . م ) و خاندان هخامنشى را بنياد نهاد . پس از كوروش فرزند ديوانه‌اش كبوجيه به سلطنت رسيد . هشت سال به شيوه‌اى بد و ناپسند فرمان راند ، و سرانجام هنگامى كه از مصر به ايران باز مىگشت تا تخت و تاج از دست رفته را به كف آرد ، به دست خويش رشتهء حيات خود را گسيخت . در غيبت او گوماتاى مغ معروف به اسمرديس يا بردياى غاصب به نام برادر مقتول كبوجيه به تخت و تاج دست يافته و خود را شاه خوانده بود اما دروغ او كشف شد ، و بردياى دروغين به دست داريوش ( پسر ) ويشاسب « 5 » كشته شد و داريوش بر اورنگ شاهى نشست ( 522 ق . م ) . اين پادشاه توانا از نو سازمان شاهنشاهى ايران را بر اصول و مبانى وسيع و جامعى استوار ساخت ، و بيش از سى سال با قدرت تمام فرمان راند ( 522 - 486 ق . م ) با اينهمه كامياب نشدن او در حمله به يونان به منزلهء علائم و آثار ضعف و انحطاطى بود كه در روزگار سلطنت خشايارشا و اردشير آشكارتر شد ، تا اينكه داريوش سوم ( كودومانوس « 6 » ) از اسكندر كبير شكست خورد و سپس كشته شد ( 323 ق . م ) ، و بدينسان تخت لرزان هخامنشيان واژگون گشت . بدين گونه سپاهيان يونانى همچنانكه ايرانيان را پيشتر در « ماراتون « 7 » » ،

--> ( 1 ) . Dayuku كه يونانيها ديوكس ( Deioces ) گفته‌اند . م ( 2 ) . Fravarti كه يونانيها فرااورتس ( Phraortes ) گفته‌اند . م ( 3 ) . Huvakhshatra ، در يونانى كواكسارس ( Cyaxares ) . م ( 4 ) . Ishtuvigu كه يونانيها آسيتاگس ( Astyages ) خوانده‌اند ( مؤلف نيز در ضبط اعلام ايران باستان مانند غالب ايران‌شناسان از منابع يونانى پيروى كرده و در مثل به جاى ايشتوويگو ، آستياگس نوشته است . م ( 5 ) . به يونانى Hystaspes ( 6 ) . Codomannus ( 7 ) . Marathon ، نام دشتى است در هفت فرسنگى آتن كه در آنجا سپاهيان داريوش با يونيان جنگيدند ، و چون آن دشت براى حركات سواره نظام مناسب نبود ، كارى از پيش نبردند ، و بىآنكه تلفات فراوانى داده باشند بازگشتند . م